หลักการแห่งระบอบประชาธิปไตย

“ประชาธิปไตยไม่ใช่แค่การเลือกตั้ง แต่เป็นเรื่องของคนดีมีจริยธรรม มีความรู้” เป็นอีกวาทกรรมหลักที่ครอบงำสังคมไทยในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมาแม้ฟังดูสวยหรู น่าค้นหาและไม่สามารถปฏิเสธขัดขืนได้แต่มันคือวาทกรรมที่มุ่งทำลายล้างความชอบธรรมประชาธิปไตยในระบอบรัฐสภาและสิทธิเสียงของคนส่วนใหญ่นั่นเอง

ในโลกเสรีประชาธิปไตย ประชาธิปไตยมีเพียงความหมายเดียวเท่านั้นคือ “ประชาธิปไตยของประชาชน โดยประชาชนและเพื่อประชาชน” หากการปกครองใดที่ผิดจากความหมายนี้เราไม่อาจเรียกว่า รัฐนั้นปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยได้อีกแล้ว แต่มันคือ “เผด็จการ” นั่นเอง

ทีนี้เราลองมาดูกันค่ะว่า “ประชาธิปไตยของประชาชน โดยประชาชนและเพื่อประชาชน” นั้นมีโฉมหน้าที่แท้จริงเป็นอย่างไร

คำนำ

วารสารฉบับนี้ประกอบด้วยบทความ 21 เรื่องเกี่ยวกับหลักการพื้นฐานของระบอบประชาธิปไตยที่เขียนโดยสำนักงานสารนิเทศ กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ

แม้เราจะเห็นคำว่า “ประชาธิปไตย” อย่างดาษดื่นในปัจจุบัน แต่การอธิบายความหมายของคำนี้อาจเป็นเรื่องท้าทาย บทความต่อไปนี้กล่าวถึงองค์ประกอบต่างๆ ในระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตยโดยแบ่งออกเป็นหัวข้อๆ แต่ละหัวข้อจะกล่าวถึงแนวคิดของนักทฤษฎีประชาธิปไตยและธรรมเนียมปฏิบัติทั่วๆ ไปในสังคมเสรีซึ่งกำลังเจริญเติบโตภายใต้การปกครองแบบประชาธิปไตย

ท่านสามารถส่งคำถามหรือข้อคิดเห็นใดๆ เกี่ยวกับประชาธิปไตยมาได้ที่ iiptcp@state.gov

ประชาธิปไตยคืออะไร
(What is Democracy?)

ประชาธิปไตยมาจากภาษากรีก คำว่า “Demos” แปลว่าประชาชน ในระบอบประชาธิปไตย ประชาชนมีอำนาจเหนือฝ่ายนิติบัญญัติและรัฐบาลแม้ว่าระบอบประชาธิปไตยทั่วโลกจะมีความแตกต่างกันไปไม่มากก็น้อย หากแต่ระบอบประชาธิปไตยก็มีหลักการและหลักปฏิบัติที่แตกต่างจากการปกครองในรูปแบบอื่นๆ อย่างชัดเจน

ระบอบประชาธิปไตยเป็นรูปแบบการปกครองที่ประชาชนทุกคนเป็นผู้ใช้อำนาจและมีหน้าที่ที่ตนต้องรับผิดชอบ ไม่ว่าจะเป็นโดยตรง หรือโดยผ่านตัวแทนที่ได้รับเลือกจากประชาชนอย่างเสรี

ระบอบประชาธิปไตยประกอบไปด้วยหลักการและหลักปฏิบัติที่คุ้มครองเสรีภาพของมนุษย์ กล่าวได้ว่าระบอบประชาธิปไตยเป็นระบบที่ทำให้เสรีภาพกลายเป็นสถาบัน

ระบอบประชาธิปไตยถือเสียงของคนส่วนใหญ่เป็นเกณฑ์ควบคู่กับการคุ้มครองสิทธิของคนส่วนน้อย ประเทศประชาธิปไตยทุกประเทศเคารพเจตนารมณ์ของคนส่วนใหญ่ ในขณะเดียวกันก็ให้ความคุ้มครองสิทธิพื้นฐานของแต่ละบุคคลและคนส่วนน้อยด้วย

ระบอบประชาธิปไตยคอยระวังไม่ให้รัฐบาลกลางมีอำนาจมากเกินไป และกระจายอำนาจลงสู่ระดับภูมิภาคและระดับท้องถิ่น ด้วยความเชื่อที่ว่าประชาชนต้องสามารถเข้าถึงรัฐบาลท้องถิ่นได้ง่ายและตอบสนองประชาชนให้มากที่สุดที่จะเป็นไปได้

ในระบอบประชาธิปไตย หนึ่งในหน้าที่หลักคือการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนพื้นฐาน เช่นเสรีภาพในการพูด และการนับถือศาสนา สิทธิในการได้รับความคุ้มครองอย่างเท่าเทียมกันภายใต้กฎหมาย นอกจากนี้ยังครอบคลุมถึงการคุ้มครองโอกาสของประชาชนในการจัดตั้งองค์กรและเข้าร่วมกิจกรรมทางการเมือง เศรษฐกิจและวัฒนธรรมของสังคมอย่างเต็มที่ด้วย

ในระบอบประชาธิปไตย มีการจัดการเลือกตั้งที่เสรีและยุติธรรมสำหรับประชาชนทุกคน อนึ่งระบอบประชาธิปไตยต้องไม่เป็นเพียงโฉมหน้าของเผด็จการ หรือมีพรรคใดพรรคหนึ่งที่อยู่เบื้องหลัง แต่ต้องเป็นการแข่งขันกันอย่างแท้จริงโดยได้รับการสนับสนุนจากประชาชน

ในระบอบประชาธิปไตย รัฐบาลต้องอยู่ภายใต้หลักนิติธรรม และต้องสร้างหลักประกันว่าประชาชนทุกคนจะได้รับการคุ้มครองอย่างเท่าเทียมกันภายใต้กฎหมาย และสิทธิของประชาชนจะได้รับการคุ้มครองด้วยระบบกฎหมาย

ระบอบประชาธิปไตยเป็นระบอบที่มีความหลากหลาย สะท้อนให้เห็นมิติด้านการเมืองสังคมและวัฒนธรรมของแต่ละประเทศ อนึ่งระบอบประชาธิปไตยเป็นระบบที่ตั้งอยู่บนหลักการ ไม่ใช่ธรรมเนียมปฏิบัติที่เหมือนกัน

ประชาชนในระบอบประชาธิปไตยไม่เพียงจะมีสิทธิเท่านั้น หากยังมีหน้าที่ในการเข้ามามีส่วนร่วมในระบบการเมือง ซึ่งจะให้ความคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของพวกเขา

สังคมในระบอบประชาธิปไตยเป็นสังคมที่ยอมรับในความแตกต่าง การร่วมมือและการประนีประนอมในระบอบประชาธิปไตยนั้น การจะได้มาซึ่งฉันทามติต้องอาศัยการประนีประนอม และบางครั้งก็ไม่ได้มาเสมอไป จากคำพูดของมหาตมะ คานธีที่ว่า

“การขาดความอดกลั้นคือรูปแบบหนึ่งของความรุนแรง และเป็นอุปสรรคของการเจริญเติบโตของจิตวิญญาณประชาธิปไตย”

ถอดความภาษาไทยโดย สถานทูตสหรัฐประจำประเทศไทย